YAZAR : SÜMEYYE AYDOĞDU   

ÇOCUĞUMLA NASIL OYUN OYNARIM ?

Çocukların en temel ihtiyaçlarından biri olan oyun aynı zamanda çocuğun içinde yaşadığı toplumun kültürünü edindiği, ahlaki ve toplumsal kurallarını tanıdığı ve topluma uyumu öğrendiği aktivitedir. Çocuklar oyun oynamak için zaten bir donanıma sahiptir, sadece bilişsel fiziksel ve sosyal duygusal yönden olgunlaşmaya ihtiyaçları vardır. Çocuğun olgunlaşmayla birlikte doğal gelişim sürecinde bu denli içli dışlı olduğu ve tüm yaşamını doğrudan veya dolaylı olarak etkileyen oyunun kalitesi önemli midir? Sorusunu sorduğunuzu duyar gibiyim. Oyunun kalitesi ve niteliği tabi ki çok önemlidir. Peki bu kaliteyi belirleyen nedir? Çocuğun olgunlaşma düzeyi, ilgi ve istekleri, oyun sırasında kullandığı oyuncak ve materyaller, oyun oynadığı ortam, oyun sırasında iletişim kurduğu yetişkin ve akran davranışları… bu listeyi uzatabiliriz ama ben çocuğuyla kaliteli zaman geçirmek isteyen anne babaların çocuklarıyla nasıl oyun oynayabilecekleri konusuna dikkat çekmek istiyorum. Çocuklarınızla oyun oynayabilmeniz için öncelikle çocuğunuzla oyun oynamayı istemeli ve tüm ilginizin çocuğunuzda olduğunu ona hissettirmelisiniz. Çocuğunuz bunları farkettiğin de size kendini açacak ve siz bile çocuğunuzla geçirdiğiniz -kısa bile olsa- zamanın kalitesine şaşıracaksınız. 

Çocukların oyunlarına dahil olmak için onları çok iyi tanımalı ve onların dilinden çok iyi anlamalısınız. Onu karşınızda bir birey olarak kabul ettiğinizi göstermeli, hissettirmelisiniz. Sık sık ilgi ve isteklerini yoklayıcı sorular sormalı, onu oyun sırasında tanımaya çalışmalısınız. Bu durumun çocuğun her istediğini yapmak anlamına gelmediğinin de bilincinde olmalısınız. Çocuğunuzu hayal gücünü geliştirmeye teşvik etmelisiniz. 

Eğer gerçekten çocuğunuza bilinçli yaklaşmak istiyorsanız içinde olduğu yaşın gelişim özelliklerini ve oyun dönemi özelliklerini iyi bilmelisiniz. “Oyun dönemi özellikleri” kavramıyla ne anlatmak istiyorum? Çocukların yaş, gelişim özelliklerine paralel olarak içinde bulunduğu (bunun için tercih ettiği ifadesini de kullanabiliriz) oyun dönemleri vardır. Bu oyun dönemlerini kuramcılar farklı biçimlerde ayırmış ve gruplandırmıştır. En bilinenlerden biri olan Mildred Parten (1932) in kuramına göre oyun 5 dönemde incelenmiştir. Bu dönemler ilkel sosyal davranıştan işbirlikçi sosyal davranışa geçiş teması çevresinde şekillenmiştir ve çocuğun gelişimindeki sosyal yönü ifade etmektedir. 

Çocuğun 0-2 yaşını kapsayan dönem tek başına oyun olarak adlandırılmaktadır. Bu dönemde çocuk nesneleri yakalamak, ağzına götürmek, nesneleri atıp arkasından bakmak şeklinde oyun benzeri davranışlarda bulunabilir. Bu dönemde çocuktan alınan tepkiler önemsenmeksizin uyaranlar verilmeli, çocuk için en uygun kalitede ve malzemede oyuncaklar seçilmeli, çocuğun bakımı ve hijyeni özenle sağlanmalıdır. Bu dönemde çocukların canlı, renkli ve ses çıkaran oyuncaklardan hoşlandıkları göz önünde bulundurulmalıdır.

2-4 yaş dönemi paralel oyun dönemi olarak adlandırılmaktadır ve bu dönemde çocuklar diğerlerinin oyunuyla ilgilenmeye başlar ve dikkatli bir şekilde izler. Bu dönemde birbirini takip etme ve aynı ortamda aynı oyuncaklarla oynama vardır ancak birlikte bir oyundan bahsedilemez. Çocuklar çok iyi birer gözlemci oldukları için bu dönemde çocukla aynı ortamda oyun oynadığınızda sözcük ve davranışlarınıza dikkat etmelisiniz. Bu dönem çocuğunuza kazandırmak istediğiniz davranışları kazandırmada, öğretmek istediğiniz oyunları öğretmede önemli dönemlerden biridir.

4-6 yaş dönemi birlikte oyun dönemidir ve çocuklar bu dönemde birbirlerini çok daha ayrıntılı gözlemlerler, oyuncakları paylaşırlar-değiştirirler ve iletişim halinde aynı oyunun parçası olmayı başarabilirler. Bu dönem çocuğun özgüveninin gelişmesi, kendini değerli hissetmesi için ve aynı zamanda sizinle iletişiminin gelişmeye başladığı dönem olması nedeniyle çok önemli bir dönemdir. Çünkü çocuk iletişime açıktır ve oyun sırasında ilgisi tamamen size dönüktür. 

Son olarak 6-8 yaş dönemi kooperatif oyun dönemi olarak adlandırılmaktadır ve çocukların amaçları doğrultusunda plan yaparak, işbirliği yaparak ve organize olarak sonuca ulaşmayı amaçladıkları dönemdir. Çocukların arasında sosyal etkileşim büyük ölçüde sağlanmıştır. Bu dönemde çocuğunuza sorumluluklar vermeli, kendini yetersiz hissettiği durumlarda uygun bir dille yanında olduğunuzu hissettirmelisiniz.

Çocuklar oyun sırasında doğal ve açık davrandıkları için ve herhangi bir duygularını maskeleme ihtiyacı duymadıkları için çocuğunuzu sadece izlenmeniz bile ilgi ihtiyaçlarını farketmenize yardımcı olacak, yaşadığı bir sorun hakkında da size bilgi verecektir. Çocuğunuzla iletişimi, oyunu, kaliteli zaman geçirmeyi ve en önemlisi çocuğunuzu önemseyin. 

Dünyaya çocukların gözünden bakabilmemiz dileğiyle…